cớ gì
Định nghĩa
- Cụm từ (cố định, thường dùng trong câu hỏi hoặc câu phủ định):
- Lý do gì, nguyên nhân gì: "cớ gì" dùng để hỏi về nguyên do, hoặc diễn tả sự không có lý do chính đáng cho một hành động, sự việc nào đó. Cụm từ này thường mang sắc thái nghi vấn, ngạc nhiên hoặc phản bác.
Ví dụ sử dụng
Câu hỏi trực tiếp:
- Cớ gì mà anh ấy lại bỏ việc đột ngột? (Lý do gì khiến anh ấy nghỉ việc bất ngờ?)
- Có cớ gì mà em không đến dự tiệc? (Có lý do gì chính đáng khiến em không tham dự bữa tiệc?)
Câu phủ định hoặc phản bác:
- Chẳng có cớ gì để tôi phải sợ hãi cả. (Không có bất kỳ lý do nào khiến tôi phải sợ.)
- Nó làm thế không cớ gì, chỉ vì thích thôi. (Nó hành động như vậy không có nguyên nhân rõ ràng, chỉ vì sở thích.)
Các cách sử dụng nâng cao
"cớ gì mà": dùng trong câu hỏi tu từ, nhấn mạnh sự vô lý hoặc thiếu căn cứ.
- Cớ gì mà cậu lại tin lời nó? (Làm sao có lý do chính đáng để cậu tin lời nó? — mang ý phản bác, khuyên không nên tin.)
"chẳng cớ gì": diễn tả sự không có lý do, vô căn cứ.
- Chẳng cớ gì mà họ lại đối xử tệ với nhau. (Không có bất kỳ nguyên nhân nào khiến họ cư xử tệ bạc với nhau.)
"không cớ gì": tương tự "chẳng cớ gì", thường dùng trong văn nói.
- Không cớ gì tôi phải chịu trận này. (Không có lý do gì tôi phải chịu thiệt thòi như vậy.)
Biến thể và từ gần giống
Cớ chi (cụm từ, cổ hoặc văn chương): lý do gì — tương tự "cớ gì", nhưng mang âm hưởng trang trọng hoặc cổ điển.
- Cớ chi mà lòng ta xao xuyến? (Lý do gì khiến lòng ta bồi hồi?)
Cớ sự (danh từ): nguyên nhân, lý do của một sự việc (thường là tiêu cực).
- Chẳng rõ cớ sự thế nào mà hai người giận nhau. (Không rõ nguyên nhân thế nào khiến hai người giận dỗi nhau.)
Từ đồng nghĩa
- Lý do gì: nguyên nhân, cớ (thông dụng hơn, ít mang sắc thái phản bác).
- Lý do gì khiến bạn thay đổi quyết định? (Nguyên nhân nào khiến bạn thay đổi quyết định?)
- Nguyên cớ gì: lý do, nguyên nhân (trang trọng hơn).
- Nguyên cớ gì mà cuộc họp bị hủy? (Lý do gì khiến cuộc họp bị hủy?)
- Sao: từ hỏi về nguyên nhân (thân mật, ngắn gọn).
- Sao em không nói trước? (Vì lý do gì em không nói trước?)
Thành ngữ liên quan
- Cớ gì mà chẳng: dùng để khẳng định điều gì đó hiển nhiên, không cần lý do.
- Cớ gì mà chẳng yêu thương nhau? (Không có lý do gì để không yêu thương nhau — nghĩa là đáng ra phải yêu thương nhau.)